Türk hukuk sisteminde boşanma süreçleri "çekişmeli" ve "anlaşmalı" olmak üzere iki ana kola ayrılmaktadır. Türk Medeni Kanunu (TMK) Madde 166/3 uyarınca düzenlenen anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanmanın tüm hukuki ve mali sonuçları üzerinde mutabık kalarak evlilik birliğini sona erdirmeleridir.

1. Anlaşmalı Boşanmanın Temel Şartları

Bir boşanma davasının "anlaşmalı" olarak kabul edilebilmesi için yasada öngörülen şu şartların varlığı aranır:

• Süre Şartı: Evlilik birliğinin en az 1 yıl sürmüş olması zorunludur.

• Birlikte Başvuru veya Kabul: Eşlerin ya birlikte mahkemeye başvurması ya da bir eşin açtığı davanın diğeri tarafından kabul edilmesi gerekir.

• Serbest İrade Beyanı: Tarafların hakim huzurunda boşanma iradelerini bizzat ve hiçbir baskı altında kalmadan açıklamaları esastır.

2. Boşanma Protokolü

Anlaşmalı boşanmanın en kritik aşaması, taraflar arasında imzalanan ve mahkemeye sunulan "Boşanma Protokolü" dür. Bu belge, boşanmanın sonuçlarını düzenleyen bir sözleşme niteliğindedir. Hakimin boşanmaya karar verebilmesi için bu protokolün şu hususlarda açık ve uygulanabilir hükümler içermesi gerekir:

• Maddi ve Manevi Tazminat: Tarafların birbirlerinden tazminat talebi olup olmadığı.

• Nafaka Düzenlemeleri: İştirak ve yoksulluk nafakası miktarları ile ödeme şekilleri.

• Velayet ve Kişisel İlişki: Müşterek çocukların velayetinin kimde kalacağı ve diğer ebeveyn ile görüşme takvimi.

• Mal Rejimi Tasfiyesi: Evlilik birliği içinde edinilen malvarlıklarının paylaşımı.

Önemli Uyarı: Eksik veya hatalı hazırlanan protokoller, davanın reddine yol açabileceği gibi; ileride taraflar arasında yeni hukuki ihtilafların (nafaka artırımı, velayet değişikliği vb.) doğmasına neden olabilir. Bu nedenle protokolün her maddesi titizlikle kaleme alınmalıdır.

3. Yargılama Süreci ve Duruşma

Anlaşmalı boşanma davalarında hakim, tarafları duruşmaya bizzat davet eder. Vekil (avukat) ile temsil ediliyor olsanız dahi, yasa gereği tarafların duruşmada hazır bulunması zorunludur. Hakim, tarafların iradelerini özgürce açıklayıp açıklamadıklarını denetler ve protokol hükümlerinin tarafların ve varsa çocukların menfaatlerine uygunluğunu kontrol eder. Uygun bulması halinde boşanma kararı tesis edilir.

Dava Ne Kadar Sürer? Mahkemelerin iş yüküne ve duruşma gününün yakınlığına bağlı olarak, anlaşmalı boşanma davaları genellikle 1 ila 3 ay gibi kısa bir sürede sonuçlanmaktadır. Kararın hızlıca kesinleştirilmesi için duruşma sonrası yapılması gereken teknik işlemler mevcuttur.

4. Neden Anlaşmalı Boşanma?

Çekişmeli davaların aksine anlaşmalı boşanma;

• Yıllarca sürebilecek yıpratıcı yargılama sürecini kısaltır.

• Taraflar arasındaki düşmanlığın derinleşmesini önleyerek toplumsal barışa hizmet eder.

• Özellikle çocukların, ebeveynleri arasındaki çatışmadan en az düzeyde etkilenmesini sağlar.

• Ekonomik açıdan çok daha maliyetsiz bir yöntemdir.

Adli Yardım İmkânı

Ekonomik durumu dava masraflarını ve avukatlık ücretini karşılamaya elverişli olmayan vatandaşlarımız için hukuk sistemimizde "Adli Yardım" müessesesi mevcuttur. Maddi durumunuzu belgelendirmeniz kaydıyla, bulunduğunuz ildeki Baronun Adli Yardım Bürosu’na başvurarak ücretsiz avukat tayin edilmesini talep edebilirsiniz.

Profesyonel Destek: Boşanma süreci sadece hukuki bir prosedür değil, aynı zamanda yeni bir hayatın başlangıcıdır. Bu sürecin hak kaybına uğramadan ve en sağlıklı şekilde yönetilmesi için profesyonel hukuki danışmanlık almanızı tavsiye ederiz.

Akyavaş Hukuk & Danışmanlık olarak, taraflar arasındaki ortak zemini inşa etmek ve adil bir çözüm sunmak adına yanınızdayız.

Yarınlarımızın huzur ve güven dolu olması dileğiyle.

Günümüzde evlilik oranları düşerken boşanma vakalarının artış göstermesi, üzücü olsa da sosyolojik bir gerçektir. Büyük umutlarla kurulan evlilik birliği, zaman içerisinde taraflar için sürdürülemez bir hal alabilmektedir. Şayet boşanma kararı kesinleşmişse, hukuk sistemimizde iki temel yol mevcuttur: Anlaşmalı Boşanma veya Çekişmeli Boşanma.

Eşlerin boşanmanın sonuçları (velayet, tazminat, nafaka, mal paylaşımı) üzerinde mutabık kalamadığı durumlarda "Çekişmeli Boşanma Davası" gündeme gelir. Türk Medeni Kanunu (TMK), bu davaların dayandırılabileceği özel ve genel boşanma sebeplerini açıkça düzenlemiştir.

Türk Medeni Kanunu’na Göre Boşanma Sebepleri

Kanunumuzda boşanma davası şu altı temel nedenden birine dayandırılmalıdır:

1. Zina (TMK m. 161)

Zina, eşlerden birinin evlilik birliği devam ederken bir başkasıyla cinsel ilişki kurmasıdır.

• Süre: Davaya hakkı olan eşin, boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak 6 ay ve her halde zina eyleminin üzerinden 5 yıl geçmesiyle dava hakkı düşer.

• Af: Zinayı öğrenen eşin diğerini affetmesi durumunda dava açma hakkı ortadan kalkar. Zinanın ispatı teknik ve hukuki titizlik gerektiren bir süreçtir.

2. Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (TMK m. 162)

Eşlerden birinin diğerinin hayatına kastetmesi, ağır derecede şiddet uygulaması veya haysiyetini ciddi şekilde zedeleyen onur kırıcı davranışlarda bulunması durumunda açılır. Zina ile benzer hak düşürücü sürelere (6 ay / 5 yıl) tabidir ve affeden tarafın dava hakkı yoktur.

3. Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK m. 163)

Eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya toplum nezdinde haysiyetsiz kabul edilen bir yaşam tarzını benimsemesi (kumar bağımlılığı, fuhuş vb.) nedeniyle ortak hayatın çekilmez hale gelmesi durumunda açılır. Bu nedende herhangi bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; uyuşmazlık devam ettiği sürece her zaman dava açılabilir.

4. Terk (TMK m. 164)

Eşlerden birinin, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla ortak konutu terk etmesi durumudur.

• Usul: Terk eden eşe mahkeme veya noter kanalıyla "Eve Dön İhtarı" gönderilmelidir. Bu ihtara rağmen 6 ay boyunca haklı bir sebep olmaksızın dönmeyen eşe karşı dava açılabilir.

5. Akıl Hastalığı (TMK m. 165)

Eşlerden birinin akıl hastası olması ve bu durumun ortak hayatı diğer eş için katlanılamaz hale getirmesi şarttır. Hastalığın iyileşmesinin mümkün olmadığı resmi sağlık kurulu raporu ile belgelenmelidir.

6. Evlilik Birliğinin Temelden Sarsılması (TMK m. 166)

Uygulamada en sık başvurulan "genel boşanma" nedenidir. Şiddetli geçimsizlik olarak da bilinen bu durumda, evlilik birliğinin taraflar için sürdürülmesi imkansız bir hal alması yeterlidir.

Mal Rejimi ve Mal Paylaşımı Süreci

Boşanmanın en çetrefilli konularından biri de mal varlıklarının tasfiyesidir. Türkiye’de eşler aksini kararlaştırmadıkça "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi"ne tabidir.

• Paylaşıma Konu Olanlar: Evlilik birliği içinde elde edilen maaş gelirleri, tazminatlar, birikimler ve bu malların gelirleri paylaşılır.

• Kişisel Mallar: Evlilik öncesi alınan mallar, miras kalan varlıklar veya karşılıksız kazandırmalar (bağış vb.) kural olarak paylaşıma dahil edilmez.

Yargılama Süreci ve Süreler

Çekişmeli boşanma davaları, delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi ve uzman raporlarının hazırlanması nedeniyle anlaşmalı davalara göre çok daha uzun sürmektedir. Mahkemelerin iş yüküne bağlı olarak bu süreç İstanbul şartlarında takribi 2 - 4 yıl arasında sonuçlanabilmektedir.

Maddi İmkanı Olmayanlar İçin "Adli Yardım"

Ekonomik durumunuz dava masraflarını karşılamaya yeterli değilse, bu durum hak arama hürriyetinize engel değildir. Valilik veya muhtarlıktan alınacak fakirlik belgesi ile baroların Adli Yardım Bürolarına başvurarak ücretsiz avukat desteği talep edebilirsiniz.

Tavsiye: Boşanma davasında hangi nedene dayanılacağı, delillerin nasıl sunulacağı ve hak kaybı yaşanmaması için sürecin bir avukat rehberliğinde yürütülmesi hayati önem taşır.

Profesyonel hukuki danışmanlık hizmetimizden yararlanmak ve sürecinizi güvenle yönetmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Yarınlarınızın aydınlık, huzur ve adalet dolu olmasını dilerim.

Avukat & Arabulucu Ömer Faruk AKYAVAŞ