Basın İlan Kurumu (BİK) tarafından hazırlanan ve 1 Nisan 2024 tarihinde yürürlüğe giren 219 Sayılı Borç Para ve Yardımlara Dair Genel Kurul Kararı, basında çalışanlara yönelik mali desteklerin çerçevesini çizmektedir. Bu düzenleme, eski 68 sayılı kararı yürürlükten kaldırarak yeni usul ve esasları belirlemiştir.

Düzenlemenin öne çıkan başlıkları şunlardır:

1. Borç Para Verilmesi (Kredi)

Basın çalışanlarının nakit ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlayan bu bölümdeki şartlar şöyledir:

• Kimler Başvurabilir: Basın mesleğinde fikren veya bedenen çalışanlar, haber ajansı çalışanları, ilgili sendika/dernek görevlileri ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı personeli başvurabilir.

• Şartlar: En az iki yıl çalışmış olmak, işiyle ilgisiz başka bir işte çalışmamak ve maaşında haciz bulunmaması gerekir.

• Miktarlar:

  • Standart Borç: 12.000 TL. (2026 yılı için 18.000 TL)

  • Evlilik veya Doğum: Belgelenmesi şartıyla 15.000 TL. (2026 yılı için 22.500 TL)

  • Afet Durumu: Yönetim Kurulu kararıyla miktar iki katına kadar artırılabilir ve ödemeler 6 ay ertelenebilir.

• Geri Ödeme: Faiz veya masraf alınmaz; borç, 12 eşit taksitte geri ödenir. Sadece Damga Vergisi borçluya aittir.
  
  

2. Para Yardımları

Geri ödemesiz olarak yapılan yardımlar iki ana grupta toplanmıştır:

• Muhtaçlık Yardımı (6.000 TL) (2026 yılı için 9.000 TL): Meslekte 10 yıl çalışıp artık çalışamaz hale gelenlere yılda bir kez veya afet nedeniyle muhtaç düşenlere bir kez yapılır. Aylık gelirin, net asgari ücretin 3/4'ünün altında olması şarttır.

• Ölüm Yardımı (9.000 TL)  (2026 yılı için 13.500 TL): Ölen basın mensubunun yardıma muhtaç ailesine (eş, çocuk, anne, baba veya kardeş) bir defaya mahsus ödenir.

3. Güvence ve Uygulama

• Teminat: Borç alanın kendisiyle aynı nitelikte bir müteselsil kefil göstermesi zorunludur. Bazı kurum çalışanları için iki kefil istenebilir.

• Taksit Aksama: Taksitlerden biri ödenmezse borcun tamamı muaccel (hemen ödenmesi gereken) hale gelir.

• Yetki: Yardımlar ve borçlar, Yönetim Kurulu kararı üzerine Genel Müdürlükçe ödenir.

Genel Başvuru Şartları

• Borç para, muhtaçlık yardımı ve ölüm yardımı talepleri, Kurum tarafından belirlenecek özel talepnamelerle yapılır.

• Müracaatlar, bu amaçla hazırlanmış özel talepnamelerin doldurulması suretiyle Kurum şubelerine iletilir.

• Özel talepnamelere eklenecek belgeleri belirleme yetkisi Kurum’a aittir.

• Talepnamelerin gerçeğe uygunluğu Yönetim Kurulu tarafından incelenebilir; gerçeğe aykırı beyanda bulunanlar borç para ve muhtaçlık yardımı alma hakkını kaybeder.

Borç Para Başvurusu İçin Gerekli Belgeler

• Maaş Bordrosu: Borç talep eden kişinin ve kefilin son aya ait maaş bordrolarının suretleri talepnameye eklenmelidir.

• Taahhütname: Süreli yayınlarda çalışanların, işten ayrılma durumunda borcun tazminatlarından kesileceğine dair işverenlerinden yazılı, kayıtsız ve şartsız bir taahhütname getirmeleri şarttır.

• Evlilik veya Doğum Durumu: Borç miktarının 15.000 TL (2026 yılı için 22.500 TL) olarak uygulanabilmesi için evlilik veya doğum durumunun bir belge ile tevsik edilmesi gerekir.

• Yeni İşyeri Belgesi: Borç bitmeden işyeri değiştirenler, yeni işyerinden bu Karar hükümlerine uygun bir taahhütname getirmekle yükümlüdür.

Muhtaçlık Yardımı İçin Gerekli Belgeler

• Yardım Talebi Formu: İlgili formun, üye olunan basın derneği veya sendikası tarafından onaylanması gerekir.

• Mesleki Belge: Herhangi bir derneğe üye olmayanların, basın mensubu olduklarını gösteren bir belge sunmaları istenir.

• Sağlık Raporu: Çalışamaz durumda olunduğuna dair resmî bir sağlık kuruluşundan alınan rapor gereklidir.

• Muhtaçlık Belgesi: Muhtarlıkça veya basın mensuplarının yardımlaşma vakıflarınca verilen bir belge sunulmalıdır.

• Gelir Belgesi: Aylık net gelirin, net asgari ücretin 3/4’ünün altında olduğunu gösteren belge ibraz edilmelidir.

Ölüm Yardımı İçin Gerekli Belgeler

• Veraset İlamı: Ölüm yardımı taleplerinin işleme konulabilmesi için veraset ilamının ibraz edilmesi zorunludur.

Muhtaçlık Sınırı

Muhtaçlık sınırı, bu düzenlemede özellikle "yardım" (geri ödemesiz para) alabilmek için geçilmesi gereken bir barajdır. Borç para (kredi) alırken bu sınıra bakılmaz ancak muhtaçlık yardımı alabilmek için bu kriteri belgelemeniz şarttır.

Netleşmesi için konuyu iki başlıkta ve bir örnekle özetleyelim:

Hangi Durumlarda Muhtaçlık Şartı Aranır?

Düzenlemeye göre şu iki durumda "muhtaç" olduğunuzun kanıtlanması istenir:

1. Mesleği Bırakanlar İçin: Basın mesleğinde en az 10 yıl çalışmış olup, artık çalışamaz hale gelen ve yardıma ihtiyacı olanlara yılda bir kez yapılan yardımda.

2. Çalışanlar İçin (Afet Durumu): Basında aktif çalışırken yangın, deprem, sel gibi bir afet nedeniyle muhtaç duruma düşenlere bir defaya mahsus yapılan yardımda.

Muhtaçlık Sınırı Nasıl Hesaplanır? (Örnekli)

Karar metnine göre sınır şudur: "Aylık net gelirinizin, net asgari ücretin 3/4'ünün (dörtte üçünün) altında olması".

Örnek Senaryo:

Varsayalım ki net asgari ücret 20.000 TL olsun (hesap kolaylığı için):

• Adım 1: Asgari ücreti 4'e bölün: 20.000 tl / 4 = 5.000 TL.

• Adım 2: Çıkan sonucu 3 ile çarpın: 5.000 tl x 3 = 15.000 TL.

• Sonuç: Aylık net geliriniz (emekli maaşı, kira geliri vb. toplamı) 15.000 TL'nin altındaysa muhtaç sayılırsınız ve yardıma başvurabilirsiniz. Eğer geliriniz bu tutarın üzerindeyse, "çalışamaz" durumda olsanız bile yardım talebiniz işleme konulmaz.

Muhtaçlık Nasıl Kanıtlanır?

Muhtaç olduğunuzu sadece beyan etmeniz yetmez; şu belgelerden biriyle tevsik (ispat) etmelisiniz:

• Muhtarlıktan alınan bir belge.

• Basın mensuplarının yardımlaşma vakıflarından alınan belge.

• Gelirinizin asgari ücretin 3/4'ünün altında olduğunu gösteren resmi bir döküm.

Önemli Not: Ölüm yardımı alacak aile bireyleri için de "yardıma muhtaç olma" şartı aranır ancak onlar için yukarıdaki gelir testi yerine veraset ilamı gibi belgeler süreci başlatır

Özel talepname

Özel talepname, sadece bir başvuru formu değil; hem mali durumunuzu belgeleyen hem de hukuki taahhütleri içeren kapsamlı bir evrak setidir. Kurum tarafından belirlenen bu talepnamelerin içeriğinde ve eklerinde şu detaylar aranmaktadır:

1. Mali ve Mesleki Kayıtlar

• Maaş Bordroları: Borç talep eden kişinin ve ona kefil olacak kişinin son aya ait maaş bordrolarının aslına uygun suretleri talepnameye eklenmelidir.

• Mesleki Kıdem: Borç para için en az iki yıl , muhtaçlık yardımı için ise en az on yıl basın mesleğinde çalışmış olma şartının tevsik edilmesi gerekir.

2. Taahhütler ve Hukuki Onaylar

• İşveren Taahhüdü: Süreli yayın çalışanları için işverenin; borç taksitlerini maaştan kesmeyi, işten ayrılma durumunda ise kalan borcu tazminattan mahsup edip Kuruma ödemeyi kayıtsız şartsız kabul ettiğine dair beyanı aranır.

• Karar Hükümlerini Kabul: Borç senedinde, bu Genel Kurul Kararı’nda yer alan tüm hükümlerin borçlu ve kefilleri hakkında uygulanacağının kabul ve taahhüt edildiği açıkça belirtilmelidir.

• Müteselsil Kefil Bilgileri: Talepnamede, borçlu ile aynı niteliklere sahip bir kefilin (bazı durumlarda iki kefil) imzası ve bilgileri yer almalıdır.

3. Yardım Türüne Özel Kanıtlar

Eğer talep borç para değil de bir yardım ise şu ek içerikler aranır:

• Çalışamazlık Durumu: Resmî bir sağlık kuruluşundan alınan rapor veya üyesi olunan basın derneği/sendikasından alınan onaylı belge.

• Muhtaçlık Belgesi: Muhtarlık veya ilgili vakıflardan alınan, gelirin asgari ücretin 3/4'ünün altında olduğunu kanıtlayan belgeler.

• Ölüm Durumu: Hak sahipliğini kanıtlayan veraset ilamı.

4. Doğruluk ve Dürüstlük Denetimi

• Gerçeğe Uygunluk: Talepnamede verilen tüm bilgilerin gerçeğe uygun olması şarttır.

• Yaptırım: Yönetim Kurulu bu bilgileri her yolla inceleyebilir; gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu tespit edilenler borç para ve yardım alma haklarını tamamen kaybederler.

Müteselsil Kefil

Karar metnine göre borç para talebinde bulunanların, kendileriyle aynı niteliklere sahip birisini "müteselsil kefil" olarak göstermeleri zorunludur. "Aynı niteliklere sahip olma" şartı hem mesleki grubu hem de kişinin mali durumunu kapsayan şu kriterlerden oluşur:

1. Kimler Kefil Olabilir? (Mesleki Grup)

Kefil olacak kişinin de borç alabilme yetkisine sahip şu gruplardan birinde çalışıyor olması gerekir:

• Basın mesleğinde fikren veya bedenen çalışanlar.

• Resmî ilan ve reklam yayımlayan süreli yayınlara hizmet veren haber ajansı çalışanları.

• Kurum Genel Kurulu’nda temsilcisi bulunan sendika ve basın derneği çalışanları.

• Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı personeli.

2. Kefilde Aranan Bireysel Şartlar

Kefil olacak kişinin şahsen şu üç şartı taşıması zorunludur:

• Kıdem Şartı: Mevcut işinde en az iki yıl çalışmış olmalıdır.

• Odaklanma Şartı: Kendi işiyle ilgisi bulunmayan başka bir işte çalışmamalıdır.

• Mali Temizlik: Maaşında herhangi bir temlik (başkasına devir) veya haciz bulunmamalıdır.

3. Özel Durumlar ve Kısıtlamalar

• Tek Kefalet Sınırı: Bir kişi aynı anda birden fazla borç talebine kefil olamaz; yani bir kişinin birden fazla kefaleti kabul edilmez.

• İki Kefil Gereken Durumlar: Süreli yayınlar, Anadolu Ajansı ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı dışındaki yerlerde (örneğin basın sendikalarında) çalışanların iki kişi kefil göstermesi lazımdır. Bu iki kefilden birinin borçluyla aynı nitelikte olması, diğerinin ise resmî ilan yayımlama hakkına sahip bir yayında çalışması gibi ek şartlar aranır.

Bu şartlar, borcun geri ödenmemesi durumunda kurumun alacağını garanti altına almasını sağlamak amacıyla oldukça sıkı tutulmuştur.

Kefilin de borçlu gibi maaş bordrosunu sunması gerektiğini unutmamak gerekir.

Borç Senedi

Borç senedi, borcun miktarını, geri ödeme koşullarını ve yasal sorumlulukları belgeleyen resmi bir evraktır. Bu belgenin içeriği Basın İlan Kurumu tarafından belirlenir.

Karar metnine göre borç senedinde bulunması gereken temel unsurlar şunlardır:

1. Temel Taahhüt ve Kabul

• Hükümlere Bağlılık: Borç senedinde, ilgili Genel Kurul Kararı'nda yer alan tüm hükümlerin borçlu ve kefilleri hakkında uygulanacağının kabul ve taahhüt edildiği açıkça belirtilir.

• Müteselsil Kefalet: Senedin içeriğinde, borçlu ile birlikte kefilin de borçtan "müteselsil kefil" (borcun tamamından borçlu ile birlikte sorumlu) olarak sorumlu olduğu tescil edilir.

2. Ödeme ve Vade Koşulları

• Tutar ve Süre: Senedin, 18.000 TL (veya özel durumlarda 22.500 TL) borç tutarını ve bir yıllık ödeme süresini içermesi esastır.

• Taksitlendirme: Borcun 12 eşit taksitte ödeneceği bilgisi yer alır.

• Vergi Yükümlülüğü: Verilecek paradan faiz veya masraf kesilmez; ancak Damga Vergisi borçluya aittir ve bu durum belgede yer bulur.

3. Muacceliyet (Erken Ödeme Zorunluluğu) Şartı

• Taksit Aksama Durumu: Taksitlerden herhangi birinin vaktinde ödenmemesi halinde, borcun geri kalan kısmının tamamının "muaccel" (derhal ödenmesi gereken) hale geleceği kabul edilir.

• Tahsilat Yetkisi: Borcun borçlu veya kefilden tahsil edilememesi durumunda, bu meblağın çalışılan süreli yayının ilk istihkakından (ilan alacağından) kesileceğine dair onay senedin yasal altyapısını oluşturur.

4. İş Değişikliği ve Bildirim

• İşyeri Değişimi: Borç bitmeden işten ayrılma durumunda, yeni işyerinden taahhütname getirilmemesi halinde eski işverenin taahhütnamesinin işleme konulacağı bu süreçlerin bir parçasıdır.

Bu makalenin tüm hakları Arb. Av. Ömer Faruk AKYAVAŞ’a aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında, metnin tamamının veya bir kısmının yazılı izin alınmaksızın kopyalanması, çoğaltılması, yayınlanması veya herhangi bir mecrada izinsiz paylaşılması yasaktır. Aksine davranışlar için hukuki ve cezai süreçler derhal başlatılacaktır.